Vogelbescherming Vlaanderen heeft een bezwaarschrift ingediend tegen de aanvraag van de NV Limburg Win(d)t om zowel een milieuvergunning als een stedenbouwkundige vergunning te bekomen voor de bouw van drie windturbines op Maatheide/Lommel. Vogelbescherming Vlaanderen is in principe niet tegen het opwekken van energie met behulp van windturbines, integendeel, zij onderkent dat windenergie tot de meest milieuvriendelijke en duurzame alternatieven voor fossiele energiebronnen behoort. Ze heeft zich dan ook niet verzet tegen de bouw van windturbines op Kristalpark, de locatie die door de Stad Lommel werd aangewezen om tot de door haar gewenste concentratie van windturbines te komen. Volgens Vogelbescherming Vlaanderen kan er alleen maar sprake zijn van een duurzame energiebron als de turbines de natuur en het milieu niet schaden. In het geval van de plannen voor Maatheide is echter het tegenovergestelde het geval. De uitgekozen locatie is gelegen in een van de belangrijkste vogeltrekbanen in België en bevindt zich binnen de aan- en afvliegroutes van tienduizenden meeuwen die op Maatheide overnachten. Het gaat hier om een van de belangrijkste meeuwenslaapplaatsen in Vlaanderen. Met 28.000 meeuwen staat ze mogelijks zelfs in de top vijf.

Doortrekkende roofvogels zoals deze wespendief vliegen niet zonder risico langs windturbines — © Pieter Cox

De overwegende trekrichting situeert zich van noordoost naar zuidwest in het najaar en andersom in het voorjaar. Maatheide ligt centraal binnen de trek-as Eindhoven ↔ Diest. Nog noordoostelijker wijzen waarnemingen van opvallende soorten (bv. groepen kraanvogels en ooievaars die op Maatheide en eerder of later op de dag elders werden gezien) op een connectie Nijmegen via Uden. Met name in het najaar kan de trek bijzonder intensief zijn. Zowel in 2009 als in 2010 viel de piek in de eerste week van november, met resp. 118.000 en 113.000 overtrekkende vogels. In 2011 werd de climax al in de tweede week van oktober behaald, met een weektotaal van 105.000 individuen. De drukste dag was tot nu toe 2 november 2009, met een passage van 75.000 trekvogels. De trektellers van Maatheide registreren uitsluitend de dagtrek. Ook ’s nachts kan vogeltrek echter zeer intensief zijn en een groot aantal soorten trekt zelfs uitsluitend tussen zonsondergang en zonsopgang. De vangsten door vogelringers en de aanwezigheid van bepaalde watervogels op de plassen in de vroege ochtend bevestigen de voor de handliggende veronderstelling dat Maatheide ook door veel nachtelijke trekkers overvlogen wordt.

De vogeltrektelpost (post 253) die al ruim vijf jaar tot de sterkst bezette telposten in West-Europa behoort — © Pieter Cox

Enkele voorbeelden van thermiekvliegers zijn de meeste roofvogelsoorten, reigers, kraanvogels, ooievaars, aalscholvers en meeuwen. De zandvlakte van Maatheide, maar ook de akkers van de Riebos, de landduinen van Sahara en Waaltjesbos in de onmiddellijke omgeving genereren snel en veel thermiek. Deze soorten zoeken de opstijgende lucht op en laten zich met gespreide vleugels de hoogte in liften, om vervolgens kilometers ver af te glijden. Daar komt meestal geen vleugelslag aan te pas. Daardoor zijn ze wat langer in de regio aanwezig dan vogelsoorten die actief en direct doortrekken. De trektellers zijn er elk voor- en najaar herhaaldelijk getuige van hoe tientallen vogels in thermiekbellen bijeen scharen om na hoog opcirkelen in een lange baan of formatie af te glijden. Op 15 oktober 2011 werd hier voor België het hoogste aantal passerende buizerds ooit geteld: 644! De dag ervoor trokken er 78 sperwers over, het op één na hoogste dagaantal voor ons land.

Tientallen doortrekkende buizerds zoeken de thermiek op boven Maatheide — © Pieter Cox

Ruim een half miljoen vogels in 2011 en anderhalf miljoen gedurende de vier voorbije jaren dat er intensief op Maatheide wordt geteld; het zijn aantallen die niet alleen landelijk tot de verbeelding spreken maar ook op internationaal niveau meetellen. Toch betreft het nog maar een afspiegeling van het aantal vogels dat er in werkelijkheid overtrekt. De telpost kent met 1.250 tel-uren in 2011 dan wel de beste bezetting van alle 290 telposten in de Benelux (en neemt zelfs een positie in de Europese top 5 in), de menselijke zintuigen en het uithoudingsvermogen schieten tekort om de volledige vogeltrek in beeld te kunnen brengen. Daarvoor zouden de tellers tegelijk over haviks- en uilenogen moeten beschikken en gedurende zeven maanden van het jaar een 24/7-bezetting moeten realiseren. Want vele vogelsoorten trekken ook ’s nachts en heel veel zelfs uitsluitend als het donker is! Als je in staat zou zijn om de nachtelijke vogeltrek bij daglicht gade te slaan, dan zou je versteld staan van de enorme wolken lijsters en andere zangvogels, maar ook bijvoorbeeld eenden die ons onopgemerkt passeren.

Een grote groep doortrekkende kieviten boven Maatheide — © Pieter Cox

Nu de open ruimte tussen Mol en Lommel door zandwinningen bijna volledig is omgevormd tot mega-meren, worden de toekomstige zandwinningen haaks hierop in noordelijke richting aangelegd. De eerder geschetste fuikwerking wordt daardoor nog aanzienlijk versterkt, met weldra een nog veel grotere impact van de hoogspanningsmasten en windmolens tot gevolg. De zandontginning van Maatheide heeft ‘natuur’ als eindbestemming. Met het neerpoten van windturbines zal hier dus al een hypotheek worden gelegd op die toekomstige bestemming. De passende beoordeling, inclusief de daarin opgenomen informatie voor het uitvoeren van de algemene en verscherpte natuurtoets, is volgens Vogelbescherming Vlaanderen onvolledig en ontoereikend om een betrouwbare beslissing te nemen over het project. Er ontbreekt essentiële natuurinformatie en de impactanalyse is niet correct.

De bijna permanent bemande trektelpost 253 in Maatheide — © Pieter Cox

Download hier het bezwaarschrift

(pdf 1,46 MB)